Տափի բերդ

🔍 Ուսումնասիրության պատմությունը

Պատմական սկզբնաղբյուրների քննությունը ցույց է տալիս, որ Օրբելյան իշխաններն իրենց տիրապետությունը Սյունիքից բացի տարածել էին նաև Արարատյան դաշտավայրում: Պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանը մասնավորապես խոսում է Ուրծ և Վեդի բնակավայրերում Օրբելյան իշխանների կողմից ձեռք բերված տիրույթների մասին: Տափի ամրոցն էլ, ամենայն հավանականությամբ, հանդիսացել է Օրբելյանների նստավայրերից մեկը:

🧱 Հնագիտական նկարագրությունը

Ճարտարապետությունը
Ամրոցն ունի ուղղանկյուն հատակագծով պարիսպներ, որի չորս անկյուններն ուժեղացված են հատակագծում շրջանաձև բուրգերով: Պարսպի հարավային և արևելյան պատերին կից կան X-XIIIդդ. կառուցված բնակելի և տնտեսական թաղածածկ շինություններ: Պարսպի ներսում է գտնվում նաև XIIIդ. եկեղեցին, որը թաղածածկ դահլիճ է, կառուցված սպիտակ ֆելզիտի քարերով: Եկեղեցու պատերին փորագրված են արձանագրություններ, որոնցից առաջինը գտնվում է եկեղեցու ներսում` հյուսիսային պատին: Այստեղ խոսվում է պարոն Տարսայիճի հիշատակին պատարագ մատուցելու մասին և թվագրվում է 1291թ.: Հաջորդ վիմագիրը գտնվում է նախորդից քիչ ներքև, նույնպես թվագրվում է 1291թ.: Երեք տողանի արձանագրության մեջ հիշատակվում է Տափ տեղանունը: Արձանագրության մեջ ամրոցը հիշատակվում է որպես Սուրբ Գևորգի ամրոց: Հավանական է, որ ամրոցն իր անունը ստացել է Սբ. Գևորգ եկեղեցու անունից: Տափի եկեղեցին հիշատակվում է նաև հայկական ձեռագրերում: Մաշտոցյան Մատենադարանի թիվ 6261 ձեռագրում հիշատակվում են Ս. Գևորգ և Ս. Աստվածածին եկեղեցիները: 1496թ. մեկ այլ ձեռագրում Տափի եկեղեցին հիշատակվում է որպես գրչօջախ, նաև որպես վանք, որտեղ Բարսեղ գրչի ձեռքով գրվել է մի «Սաղմոսարան»: Ամրոցն ու եկեղեցին վերականգնվել են 2008-2009թթ.: Տափի բերդի դիմացի բլրի վրա է գտնվում «Գոհար թագուհու վանքը»: Եկեղեցին ավերված է, սակայն պահպանվել են մի քանի արձանագրություններ, որոնցում ևս հիշատակվում են Օրբելյան իշխանները:

🌍 Նշանակությունը

Ամրոցի և շրջակա հուշարձանների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Օրբելյան իշխանական տան տիրապետության աշխարհագրությունը հստակեցնելու և Արարատյան աշխարհում նրանց ստեղծած մշակութային ժառանգությունը հավուր պատշաճի
ներկայացնելու համար:

📜 Ավանդազրույցներ

Տեղական ավանդությունը ամրոցի անունը կապում է Գևորգ Մարզպետունու անվան հետ:

📚 Սկզբնաղբյուրներ

Գրականություն

1. Ստեփանոս Օրբելյան 1910, Պատմութիւն նահանգին Սիսական, Թիֆլիս, Ն. Աղանեանցի տպ., 619 էջ:
2. H. Hakobian 2021, The City of Seven Monasteries and Seven Fortresses or The Orbelians of the Ararat Valley, Bagwashi, Collection of Scientific Papers. Korneli Kekelidze Georgian National Center of Manuscripts.
3. Editors Zaal Abashidze, Karaman Pagava, Tbilisi, p.335-347.

🕰️ Արխիվ

Հայաստանի պատմության թանգարանի արխիվ

Հուշարձանների ցանկ.
Արարատ 3.95.2