Սբ. Աստվածածին եկեղեցի

🔍Ուսումնասիրության պատմությունը

Ուսումնասիրությունները հիմնականում վերաբերում են վանքի ճարտարապետությանը և վիմագրական ժառանգությանը:

🧱Հնագիտական նկարագրությունը

Ճարտարապետություն
Կառուցվել է կարմիր և դարչնագույն սրբատաշ տուֆե քարերով: Ունի արևելքից արևմուտք ձգված համաչափություն (22,1 x 13,4 մ), արևելյան ճակատին` եռանկյունի զույգ խորշեր: Ուշագրավ մանրամասներից է ներսում պատերի պարագծով ձգվող քարե դարակը, որն ամենայն հավանականությամբ ծառայել է իբրև գրապահարան: Գմբեթը պսակված է հովհարաձև վեղարով: Աչքի է ընկնում ներքին ու արտաքին զուսպ լուծումներով: 1209թ. Վահան իշխանը վերանորոգել է վանքը` Բջնին Իվանե և Զաքարե իշխանների կողմից սելջուկների կողմից ազատագրելուց հետո (1201թ.): 1272թ. Ս. Աստվածածին եկեղեցուն հարավից կից կառուցվել է թաղածածկ մատուռ, որի արևմտյան պատի խորշում խոշոր խաչքար է տեղադրվել: Բակում բազմաթիվ ինքնատիպ խաչքարեր կան, որոնց թվում և Մելիքսեթ վարպետի կերտած խաչքարերը: Լենկթեմուրի արշավանքի ժամանակ վանքը մեծապես վնասվել է: Վանական վարդապետը սպանվել է եկեղեցում: Սակայն հետագայում ևս վանքը վերականգնել է իր երբեմնի փառքն ու հեղինակությունը: Այդ ժամանակ վանքում բազմաթիվ ձեռագրեր են ստեղծվել, այդ թվում նաև Գրիգոր եպիսկոպոսի ընդօրինակած Ավետարանը: 1666 թ. պարսպապատվել է մեծ և փոքր կիսամշակ որձաքարերով, պարիսպների անկյուններում կլոր աշտարակներ են: Ս.Աստվածածին վանքը միջնադարյան հայ գրչության կենտրոն է եղել: Վանքը մեծ համբավ է ձեռք բերել XIIդ. Գրիգոր Մագիստրոսի որդի, Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Գ Պահլավունու օրոք:
1637թ. Բջնիի Ս. Աստվածածին վանքում է գիշերել ֆրանսիացի ճանապարհորդ Շարդենը, որը հետագայում իր ուղեգրություններում տվել է վանքի նկարագրությունը: 1700թ. վանք է այցելել նաև ֆրանսիացի բնախույզ Պիտտոն դե Տուրնեֆորը, որը նույնպես հիշատակել է այն իր աշխատության մեջ: XIXդ.վանքի հարավային մասում կառուցվել են ուսումնարանի շենքեր, իսկ հյուսիսային կողմում` խցեր: 1895թ. հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Հայրիկ) հրամանով վանքի արևմտյան մասում կառուցվել է դպրոցի շենքը:
1939թ. մասնակիորեն վերականգնվել են հուշարձանի պատերի ստորին շարվածքները: 1956-1957թթ. հիմնովին վերանորոգվել է և ստացել իր նախնական տեսքը:

🌍 Նշանակությունը

Միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր վանական համալիրներից է: 1295 թ. վանահայր Խաչատուր Կեչառեցին վանքում գրել է իր նշանավոր «Ողբը»:

📜 Ավանդազրույցներ

Համաձայն ավանդույթի, Բջնիի վանքը և բերդը կապված են եղել իրար հետ ստորգետնյա ճանապարհով, որով քառանիվ սայլերով պաշարվածներին ջուր և սնունդ են հասցրել:

📚Սկզբնաղբյուրները

1. Վ. Հարությունյան 1992, Հայկական ճարտարապետության պատմություն, Երևան, ‹‹Լույս››, 540 էջ:

2. Սիմոնյան Հ. 2001, Բջնի, Երևան, 10 էջ:

Հուշարձանների ցանկ
Կոտայք 6.19/49.1.

Լուսանկարները
Հատակագիծ՝ Cuneo P. 1988, Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo, T. 1, De Luca Editore, p. 152.